Binnen Europa is Nederland koploper op het gebied van digitalisering en uitwisseling van mobiliteitsdata. Het belang hiervan wordt ook op EU-niveau erkend. Wegen en sporen houden niet op bij de grens, dus is afstemming tussen de verschillende lidstaten belangrijk. Daarom worden er op Europees niveau (wettelijke) afspraken gemaakt. Deze worden in Nederland vertaald naar nationale wetgeving. Deze wetgeving helpt bij het realiseren van onze DSM-ambities.
ITS-Richtlijn
De ITS-Richtlijn (Intelligent Transport Systems-Directive) is Europese wetgeving die als doel heeft om met technologie verkeer en vervoer slimmer, veiliger, efficiënter en duurzamer te maken. Intelligente transportsystemen zijn bijvoorbeeld apps voor verkeersinformatie, slimme stoplichten die rekening houden met het verkeer en automatische noodoproepsystemen in auto’s.
De oorspronkelijke richtlijn werd in 2010 ingevoerd door de Europese Unie om de ontwikkeling en het gebruik van slimme vervoerssystemen te bevorderen. In 2023 is de richtlijn herzien, zodat deze beter past bij nieuwe technologieën en behoeften. Door hier op Europees niveau gezamenlijk aan te werken en afspraken te maken over datakwaliteit met navigatiedienstverleners die EU-breed werken worden diensten breed beschikbaar. Hiermee tillen we ons Europese mobiliteitssysteem naar een hoger niveau.
De ITS-richtlijn stelt verschillende ambities, doelen en verplichtingen. Deze zijn door de Europese Commissie verder uitgewerkt in de volgende verordeningen:
De Real-Time Traffic Information Services (RTTI) verordening richt zich op het beschikbaar maken van actuele verkeersinformatie voor weggebruikers. Denk bijvoorbeeld aan data over maximum snelheden, sluiting van wegen en wegwerkzaamheden. Hierdoor kunnen weggebruikers betere beslissingen nemen over hun reis en routes. Dit draagt bij aan verkeersveiligheid, minder filevorming en efficiëntere verplaatsingen. De RTTI verordening bevat verplichtingen over het delen van data en de samenwerking tussen overheid en navigatiedienstverleners. Overheden en navigatiedienstverleners maken afspraken over datakwaliteit en het informeren van weggebruikers op basis van deze data. Doordat navigatiedienstverleners feedback geven op de data, wordt samengewerkt om de kwaliteit van de diensten te verbeteren.
De Multimodal Travel Information Services (MMTIS) verordening bevordert het aanbieden van multimodale reisinformatie. Dit houdt in dat reizigers toegang hebben tot betrouwbare en actuele informatie over diverse vervoersopties, waaronder trein, bus, fiet en deelvervoer. Deze informatie en bijbehorende diensten bieden de reiziger de mogelijkheid om gemakkelijk en snel de beste reisoptie te kiezen en bevordert een duurzame mobiliteitskeuze.
De Safety-Related Traffic Information (SRTI) verordening is specifiek gericht op het delen van verkeersinformatie die relevant is voor de verkeersveiligheid. Denk hierbij aan actuele waarschuwingen voor gevaarlijke situaties op de weg, waaronder gladheid, obstakels op de weg of ongevallen. Deze informatie moet verplicht worden doorgegeven aan de weggebruiker.
Emergency call (eCall) is een veiligheidssysteem in auto’s dat na een ongeluk automatisch contact opneemt met de 112-centrale. Dit systeem stuurt automatisch essentiële gegevens door aan de hulpdiensten, zoals de locatie van het voertuig en het aantal inzittenden. Met deze informatie kunnen hulpdiensten zich beter voorbereiden en snel ter plaatse zijn. eCall kan ook handmatig worden ingeschakeld.
De Safe and Secure Truck Parking (SSTP) verordening heeft tot doel de bestuurder te helpen in het vinden en kiezen van een parkeerterrein. Er wordt onder andere informatie verstrekt over de beveiliging, veiligheid en dienstverlening op het parkeerterrein. Dit helpt de bestuurder rekening te houden met verplichte rustperioden en pauzes.
ITS: Maak Data Direct Bruikbaar!
De vernieuwde Ministeriële ITS-Regeling, die op 21 december 2025 ingaat, verplicht overheden en bedrijven om mobiliteitsinformatie, zoals verkeersbesluiten, wegafsluitingen en wegwerkzaamheden, als automatisch verwerkbare data beschikbaar te maken, indien de relevante gegevens als bron aanwezig zijn. Deze verplichting komt voort uit de Europese Richtlijn Intelligente Vervoerssystemen (Intelligent Transport Systems of ITS). Nederland vertaalt deze Europese regels naar een praktische, nationale uitvoering via de ITS-Regeling[1]. Tijdens deze uitwerkingsfase leidt de wijziging van de ITS-Regeling niet tot extra verplichte werkzaamheden, maar benutten we de tijd om een toekomstvast mobiliteitsdatasysteem op te zetten.
Waar de oude regeling vooral verplichtte om bepaalde basisinformatie vindbaar te maken op een centraal punt (het Nationaal Toegangspunt Mobiliteitsdata) wanneer deze digitaal beschikbaar is, zoals files en dienstregelingen, legt de herziening nu de nadruk op digitaal, uniform en automatisch verwerkbare data die voor iedereen toegankelijk is.
Nieuwe kansen voor overheden met ITS
Gemeenten, provincies, waterschappen en Rijkswaterstaat nemen als wegbeheerders dagelijks besluiten die invloed hebben op de weggebruiker. Denk aan een nieuw verkeersbesluit, de invoering van 30 km/u in plaats van 50 km/u binnen de bebouwde kom, of een tijdelijke wegafsluiting. In de nieuwe Europese regels moeten deze maatregelen niet alleen worden vastgelegd, maar ook digitaal verwerkbaar worden aangeleverd. Dit zorgt ervoor dat de gegevens direct door systemen en apps gebruikt kunnen worden, waardoor handmatige fouten worden voorkomen en informatie betrouwbaar, actueel en uniform beschikbaar is.
In de praktijk betekent dit dat informatie die nu vaak alleen in documenten beschikbaar is, straks digitaal, gestandaardiseerd en direct bruikbaar wordt voor systemen en apps die weggebruikers informeren.
Betrouwbare en digitale mobiliteitsdata geeft wegbeheerders beter inzicht in hun wegennet en het gebruik ervan. Deze informatie helpt bij het sturen van verkeersstromen, het plannen van beheer en onderhoud en het ontwikkelen van effectief mobiliteitsbeleid. Zo maken we Nederland de komende jaren veiliger, beter bereikbaar en duurzamer.
Samenwerken aan resultaten
In Nederland is al veel mobiliteitsdata beschikbaar via dataknooppunten zoals de samenwerkingsverbanden decentrale openbaarvervoerautoriteiten (DOVA), het Nationaal Dataportaal Wegverkeer (NDW) en het Nationaal Wegenbestand (NWB). Om deze data toekomstbestendig te maken, werken gemeenten, provincies en het Rijk samen aan een praktische aanpak voor de ITS-Regeling om de data beter bruikbaar te maken. Het Nationaal Toegangspunt Mobiliteitsdata (NTM) maakt inzichtelijk welke data beschikbaar is en waar, en ondersteunt de ontwikkeling van het Digitaal Stelsel Mobiliteitsdata (DSM). Daarbij is goede afstemming met Europese en internationale partners essentieel. Door met elkaar toe te werken aan bruikbare data zorgen we ervoor dat overheidsdata direct terechtkomt in apps en diensten die veel weggebruikers gebruiken.Samen werken we aan betrouwbare informatie voor reizigers, weggebruikers en vervoerders.
Een groep koplopers, bestaande uit gemeenten en provincies die vroegtijdig willen aansluiten, werkt de komende drie jaar uit hoe structureel aan de Europese verplichtingen kan worden voldaan. Daarbij ligt de nadruk op toekomstbestendige oplossingen die haalbaar zijn voor alle gemeenten, landelijk inzetbaar en financieel verantwoord zijn. Tot en met 2028 zijn er geen verplichtingen voor extra investeringen.
Het Rijk stelt 15 miljoen euro beschikbaar aan decentrale overheden om deze gezamenlijke aanpak te ondersteunen. Belangrijke uitvoeringspartners zoals Rijkswaterstaat (RWS), het Nationaal Toegangspunt Mobiliteitsdata (NTM) en de dataknooppunten NDW en DOVA zijn hierbij nauw betrokken.
Eind 2028 worden op basis van ervaringen en resultaten nieuwe afspraken gemaakt, inclusief over bekostiging, in het Bestuurlijk Overleg Mobiliteit, waarbij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO) en Rijkswaterstaat (RWS) samenwerken aan een aanpak die op termijn in heel Nederland kan worden toegepast.
Samen vooruit
De koplopersaanpak wordt verder uitgewerkt binnen het DSM. Nadere berichtgeving volgt via de DSM-kanalen.
[1] https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2025-38981.html
Aan welke wettelijke verplichtingen moet ik voldoen?
De ITS-richtlijn beschrijft verplichtingen en eisen voor verschillende publieke en private partijen. Denk bijvoorbeeld aan publieke bronhouders zoals provincies en gemeenten, en private aanbieders van diensten zoals navigatiediensten. Daarnaast stuurt de regelgeving ook aan op (Europese) samenwerking tussen publieke en private partijen, bijvoorbeeld bij het opstellen van datakwaliteitseisen.
De verplichtingen en eisen verschillen per partij. Bijvoorbeeld wat betreft het beschikbaar stellen van data zijn er verschillen in geografische scope, kwaliteitseisen en deadlines. Het DSM helpt om deze opgave gezamenlijk op te pakken. Per 2026 worden de eerste digitaliseringsverplichtingen vanuit de ITS-richtlijn van kracht. Momenteel is het Ministerie van IenW bezig om deze wetgeving te vertalen naar Nederlandse wetgeving en beleid. Relevante updates communiceren we via deze website.
Dit zijn op hoofdlijnen per groep de eisen vanuit de ITS-richtlijn:
- EU-Lidstaten (zoals Nederland) zijn verplicht om de regelgeving te implementeren en deze om te zetten (transponeren) in nationale wetgeving. Ook moeten lidstaten toezien op de juiste naleving van de verplichtingen. Daarnaast moeten lidstaten onderling samenwerken, met elkaar en met belanghebbenden zoals dienstverleners. Dit gaat bijvoorbeeld over samenwerking om kwaliteitseisen uit te werken die de richtlijn niet specificeert. Ook moeten lidstaten iedere drie jaar aan de Europese Commissie rapporteren over de voortgang van de implementatie.
- Bronhouders (zoals gemeenten en provincies als wegbeheerders) hebben verplichtingen wat betreft hun mobiliteitsdata die nodig zijn voor verkeersinformatie en multimodale reisinformatiediensten. Zo zij zijn verantwoordelijk voor de digitalisering, beschikbaarheid, kwaliteit, uitwisseling, veiligheid, toegankelijkheid en het actueel houden van deze data.
- Dienstverleners (zoals aanbieders van navigatiediensten) moeten bepaalde verkeersinformatie kosteloos aan gebruikers ter beschikking stellen. De afgelopen jaren zijn er hiervoor zaken in gang gezet zoals Data for Road Safety en Safety Priority Services.
Aanvullend moet bepaalde data digitaal beschikbaar worden gesteld via een nationaal toegangspunt. In Nederland is dat het Nationaal Toegangspunt Mobiliteitsdata. Daarnaast moet een dienst voor verkeersveiligheidsinformatie ter beschikking worden gesteld. Hierbij is samenwerking tussen lidstaten, bronhouders en dienstverleners essentieel. Om de juiste datakwaliteit te realiseren wordt er gewerkt aan het opzetten van 'feedbackloops'. Op deze manier krijgt de bronhouder (bijvoorbeeld een gemeente) feedback over de kwaliteit van de data door de gebruiker van die data (bijvoorbeeld een navigatiedienst).
Meer informatie
RTTI impactanalyse: dit rapport bevat een analyse van de impact van de herziene RTTI verordening. De analyse geeft inzicht in de haalbaarheid van de RTTI verordening voor Nederland en beschrijft verschillende implementatiescenario’s.
Verwacht Q2 2025
Impactanalyse MMTIS: de impactanalyse multimodale reisinformatiediensten (MMTIS) beschrijft in hoeverre Nederland voldoet aan deze Europese verordening en beschrijft verschillende implementatievarianten.
Er is veel informatie te vinden op de website van National Access Point Coordination Organisation for Europe (NAPCORE). NAPCORE is een samenwerkingsverband van alle nationale toegangspunten in Europa. Hier wordt veel kennis uitgewisseld over implementatie van de ITS-Richtlijn, datastandaarden en datakwaliteitseisen.
Andere relevante wetgeving voor het DSM
Naast de ITS-richtlijn zijn er ook andere Europese wettelijke kaders die van belang zijn voor het DSM. Bijvoorbeeld omdat deze ook verplichtingen stellen aan bronhouders of ITS-dienstverleners. Hieronder beschrijven we een aantal van deze wettelijke kaders, zonder uitputtend te zijn.
Alternative Fuels Infrastructure Regulation (AFIR)
De AFIR (Alternative Fuels Infrastructure Regulation) is een Europese wet die ervoor zorgt dat er in alle EU-landen genoeg laadpalen en tankstations zijn voor milieuvriendelijke voertuigen. De AFIR is een belangrijke maatregel binnen de EU om CO2-uitstoot te verminderen door het gebruik van duurzame vervoersmiddelen te stimuleren. Lees meer op deze website.
Netwerk- en Informatiebeschermingsrichtlijn (NIS2-richtlijn)
Met de toenemende digitalisering staat de digitale veiligheid van onze samenleving en economie steeds meer onder druk. Daarom voert de Europese Unie (EU) de ‘Network and Information Security Directive’ (NIS2) in, die zich richt op risico's voor netwerk- en informatiesystemen voor het leveren van diensten. Grote en middelgrote wegbeheerders en ITS-dienstverleners krijgen met de cyberbeveiligingswet te maken. Lees meer op deze website.
Elektronische informatie over goederenvervoer (eFTI)
De eFTI verordening is bedoeld om de digitalisering van de informatie-uitwisseling in het goederenvervoer binnen de EU te stimuleren. Het doel is om de administratieve lasten voor vervoerders te verminderen en de efficiëntie van logistieke processen te verbeteren.
European Maritime Single Window environment (EMSWe)
De EMSWe-verordening verplicht EU-lidstaten tot het harmoniseren en digitaliseren van maritieme meldprocedures. Hierdoor hoeven scheepvaartbedrijven hun gegevens slechts één keer aan te leveren, ook bij het aandoen van meerdere havens. EMSWe draagt bij aan administratieve lastenverlichting, versterkt het concurrentievermogen van havens en sluit aan bij de digitaliseringsdoelstellingen van de Europese interne markt.
Data Governance Act (DGA)
De Data Governance Act (DGA) stimuleert veilige en eerlijke datadeling tussen overheden, bedrijven en burgers. Het maakt hergebruik van gevoelige overheidsdata mogelijk onder strikte voorwaarden en introduceert neutrale data-intermediairs, zoals dataloketten of MaaS-dienstverleners. Ook bevordert het vrijwillige datadeling voor het algemeen belang, zoals onderzoek. De wet versterkt vertrouwen in datadeling en legt toezicht bij nationale autoriteiten.